24
Marcin Jankowski
18 lipca 2016 (20:34)

Łask - przewodnik miasta powiatowego z 1909 roku

"Z Sieradza przez Zduńską Wolę, Łask, Pabianice i Rzgów do Łodzi" to tytuł przewodnika z 1909 roku, w którym znajdziesz informacje na temat miasta Łask. To także źródło wiedzy historycznej na temat ówczesnego Miasta Łask, którego tekst dostępny jest w wersji online poniżej. Miasto powiatowe Łask, które jest położone na rzeką Pisią i Grabią, na podróżnym robi wrażenie lichej mieściny, zabudowanej nędznymi domkami, a choć wieje z tych zaułków pieśń wiekowej stęchlizny, znać, że losy po macoszemu obchodziły się z tym grodem, że obdarły go z minionej świetności i przyoblekły w łachman na powitanie nowej ery roztaczającego się nowego życia pod sztandarem przemysłu.
Łask - przewodnik miasta powiatowego z 1909 roku
Zdjęcie:

Łask od starożytności do czasów nowożytnych


Rzecz zastanowienia jednak godna, że ów przemysł, tak brutalnie wkraczający w każdy zaścianek tej okolicy, tak wszechwładnie opanowujący wszystkie miasta i miasteczka wokół swej stolicy, ominął w drodze z Łodzi do Zduńskiej Woli miasto Łask i nie odbił na nim swego piętna, nie osiedlił się w jego murach, jakby nie chcąc dotykać siedziby ludzkiej, która ma zasobą przeszłość historyczną - Łask też robi wrażenie jakiegoś węzła, przecinającego wielką rzekę przemysłową, szerokim korytem płynącą traktem już od Zgierza ku Kaliszowi.

•  Reklama: Kupuj w RTV Euro AGD bez wychodzenia z domu w sklepie online.

Starożytne dokumenty wspominają, że w wieku XII była tu już siedziba ludzka, zwana wówczas Krowicą, a gdy włości te przeszły na własność starożytnej rodziny Łaskich, Władysław Jagiełło wieś przemianował na miasto w 1422 roku, nadając mu prawo niemieckie i dwa na rok jarmarki. Widocznie jednak nowy nie mógł rozwinąć się samodzielnie, bo oto Aleksander Jagiellończyk w roku 1504 uznał za konieczne osiadłych w Łasku mieszczan uwolnić na lat 20 od wszelkich podatków, by tym sposobem zachęcić do osiedlania się tu nowych osadników. Zaledwie jednak miasto poczęło się przy takiej opiece rozwijać, spada nań klęska niespodziewana w postaci pożaru, który zamienia Łask cały w jeden stos zgliszcz, okrytych popiołem. Łascy więc znowu kołaczą o pomoc do serca królewskiego i w 1523 roku uzyskają podpisany przez Zygmunta I dekret, uwalniający raz na zawsze mieszczan od podatków, a że i późniejsi królowie chętnie nadawali różne przywileje miastu, dźwignęło się ono dość szybko, bo oto już w połowie XVII stulecia znajdujemy Łask w liczbie miast zamożnych, kwitnących dobrobytem.

Gdy jednak kraj cały szarpany był przez nieprzyjaciół i Łask nie mógł nie być przedmiotem zemsty i walk bratobójczych. Wreszcie zaraza morowa, częste pożary i nadużycia późniejszych właścicieli miasta Łask, przywiodły go do upadku, z którego dotąd dźwignąć się nie może, to też gdy przebiegamy przez jego liche lun wcale nie brukowane ulice, spoglądamy na poczerniałe i chylące się domostwa, z przykrością zapytujemy siebie czy to istotnie jesteśmy w rodzimym gnieździe tak głośnych w dziejach Polski mężów, jak Jan Łaski urodzony w 1456 roku, sławny na całą Europę wydawca statutu w 1506 roku lub drugi Jan Łaski urodzony w 1499 roku, jeden z najsławniejszych wówczas protestantów, wreszcie Hieronim Łaski i wielu jeszcze innych potomków tego rodu.

Godząc się z rzeczywistością przejdziemy do pamiątek dziejowych, stwierdzających zapiski historyczne, by one w wymownej od martwych liter opowiedziały nam przeszłość, zawsze dla nas drogą, bo dającą wskazówki do przyszłości. Skarbnicą tych pamiątek jest tutaj kościół parafialny, ufundowany w 1356 roku przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Jarosława Bogorysa-Skotnickiego, pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia N. Maryi Panny i Św. Michała. W 1509 roku trzej bracia łascy ufundowali tu Kollegium, składające się z czterech mansyonarzy, do którego za zgodą arcybiskupa Andrzeja Boryszewskiego, dołączono pewną część dochodów z probostwa łęczyckiego.

W 1525 roku Jan Łaski, kanclerz i arcybiskup gnieźnienski, rozszerzył znacznie kościół pierwotny i podniósł go do godności kolegiaty, ozdabiając licznemi złotemi i srebrnymi sprzętami, bogatymi kapami i ornatami, a proboszczowi wyjednał prawo noszenia infuły i pastorału. Ustanowione przez arcybiskupa kollegium skłądało się z trzech prałatów, proboszcza infułata, dziekana i kustosza, oraz sześciu kanoników. Nastepnie arcybiskup Drzewiecki dołączył kollegium wikarjuszów z 8 księży i wznowił kollegium z 5 mansyonarzy. Tym sposobem kolegiata łaska zaliczała się do najświetniejszych instytucji duchownych tego rodzaju.
W 1794 roku pożar zniszczył kolegiatę, lecz następnie staraniem proboszczów została odrestaurowana i doprowadzona do pierwotnej wspaniałości. W 1819 roku w czasie reorganizacji kościelnej w Królestwie Polskim, wraz z wieloma innymi kollegiatami, została zniesiona kollegiata łaska, pozostał się tylko proboszcz z tytułem infułata i 2 wikariuszów. Z biegiem czasu, w końcu XIX stulecia i infułacja uległa kasacji.

Cmentarz przy tym kościele wysypany jest naokoło ziemią, przywiezioną przez arcybiskupa Jana Łaskiego z Jerozolimy i nadany licznym odpustom, jak dla zwiedzających Ziemię Świętą.

Na zewnątrz świątynię zdobią trzy wieże. Dwie większe na froncie i jedna pośrodku mniejsza. Wewnątrz w Wielkim Ołtarzu jest obraz św. Michała Archanioła, pendzla znakomitego malarza włoskiego, Filipa Castoldi. Po prawej stronie kościoła jest piękna kaplica Matki Boskiej, ufundowana przez dawnego dziedzica Stanisława Wierzbowskiego, z pierwszej połowy XVIII wieku, a w niej przesliczny ołtarz w stylu rococo. W ołtarzu tym znajduje się cudowny, na białym marmurze, wizerunek N. Maryi Panny z Dzieciątkiem Jezus, otrzymany przez fundatora w Rzymie w darze od papieża Klemensa VII. Po przeciwnej stronie istnieje kaplica św. Anny.

W skarbcu przed dwudziestu kilku laty, widziałem wśród kurzu i pleśni pobutwiałe aparaty, ciężkie złotem i srebrem przetykane ubiory kapłańskie, z błyszczącymi herbami Korabitów. Na strychu w kufrze leżały dokumenty z wielkimi wiszącymi przy nich pieczęciami, bulle papieskie i nadania arcybiskupie, a na ziemi rdzewiały okute w żelazo ogromne psałterze i antyfonarze, pisane na pergaminie, z ozdobnymi i wyzłacanymi zdobieniami. W ostatnich czasach te drogocenne pamiątki nieco uporządkowano, a z nich dwa ciekawsze widoki kart z antyfonarzy, szanowni słuchacze widzieć mogą w reprodukcji fotograficznej.

W tejże świątyni przechowuje się trumienka srebrna z relikwiami św. Juliana, z Rzymu przysłana. Dla mniej nerwowych osób ciekawym jest zwiedzenie podziemia w kaplicy Matki Boskiej. Znajdą tam kilka dobrze zachowanych trumien i ciał osób przed wiekami zmarłych. Szczególną uwagę zwraca nadzwyczajnej grubości, lecz bez napisu, a więc nie wiadomo czyje zwłoki kryjąca. W innej, otwartej trumnie, znalazłem dobrze jeszcze zakonserwowane zwłoki mężczyzny. Czaszkę od czoła aż do ucho ma przeciętą, ręce złożone jakby do modlitwy. Odzież już przegniła. Są to zwłoki Jana Prospera Załuskiego, właściciela dóbr Łaskich, Gostkowskich, Jabłonickich i Jasienickich. Dzielny gospodarz, dobry obywatel, czas swój poświęcał naukom i pracy wkoło gospodarstwa. Zgon jego oświetla poniekąd charakter luminarzy naszego narodu z XVIII wieku, przytaczam tu więc szczegóły jego śmierci. Wieś Jabłonicę w Sanockiem Załuski wydzierżawił Antoniemu Baranowskiemu za bardzo niską opłatę ale i tej dzierżawca nie uiszczał, a nawet ze wsi zupełnie ustapić nie myślał, chcąc sobie ją przywłaszczyć. Zniecierpliwiony Załuski zapozwał Baranowskiego do sądu do Sanoka, a gdy prawy właściciel bronił praw swoich przed sądem, nagle wpadł Baranowski na salę i wobec wszystkich zgromadzonych ciął szablą skroń Załuskiego. Raniony śmiertelnie w kilka dni życie zakończył i do Łasku przewieziony, w gronach kolegiaty został pochowany. Baranowski umknął zaś przed mieczem sprawiedliwości.

Wdowa po zamordowanym przyjęła habit zakonny i na modlitwie spędzała życie w Łasku. Po wielu latach, gdy już zapomniano o zbrodni, pewnego dnia do Pani Załuskiej wszedł pielgrzym, a upadłszy na kolana, błagał o przebaczenie. Był to Baranowski, który uzyskawszy darowanie winy, życie w jednym z klasztorów zakończył.

Prócz powyższej kolegiaty w Łasku istnieje jeszcze na cmentarzu grzebalnym kapliczka murowana pod wezwaniem św. Franciszka Serafickiego. Dawniej istniał też jeszcze kościółek drewniany św. Anny, wystawiony w 1659 roku, lecz dziś nie ma po nim śladu. Drugi kościół św. Ducha, wzniesiony w 1666 roku, oddany został na własność gminie ewangelickiej w 1811 roku i istnieje dotąd jako filjalny.

Wyliczywszy to wszystko, co jest godne widzenia, wspomnę jeszcze że dobra Łaskie, po wygaśnięciu famili Łaskich, przechodziły kolejno do rąk Wierzbowskich, Załuskich, Wyganowskich, Czołchańskich, a w końcu do rodziny Kreskich.

Jest to fragment książki "Z Sieradza przez Zduńską Wolę, Łask, Pabjanice i Rzgów do Łodzi" w części poświęconej miastu powiatowemu Łask autorstwa Verdmon-Jacques, Leonard de (1861-1930) wydanej przez Warszawa : Wydaw. Stanisława Graeve, 1909 (Warszawa : E. Chrzanowski i S-ka) w serii wydawniczej Biblioteczka Krajoznawcza (Warszawa ; 1909-1910).

Zdjęcie główne: Pocztówka. Rynek w Łasku. Pocztówka datowana na rok 1910. Zdjęcie pocztówki na licencji w domenie publicznej dostępne w Biblioteka Publiczna w Łasku.
historia online łask przewodnik kolumna miasto turystyka kolegiata kościół religia ludzie społeczeństwo zduńskawola sieradz pabianice ciekawemiejsca łask miasto łaska
Łask: Pożar na Terenie Zakładu Produkcyjnego w Orchowie
ŁASK
Łask: Pożar na Terenie Zakładu Produkcyjnego w Orchowie
Dobroń: Rusza Termomodernizacja Budynków Publicznych w Gminie
DOBROŃ
Dobroń: Rusza Termomodernizacja Budynków Publicznych w Gminie
Międzynarodowy Kongres Miast Ogrodów Łask-Kolumna 2017
ŁASK
Międzynarodowy Kongres Miast Ogrodów Łask-Kolumna 2017
Bałucz: Pożar Podczas Prac Polowych. Pali się Transport Słomy
ŁASK
Bałucz: Pożar Podczas Prac Polowych. Pali się Transport Słomy
Łask: Pali się Sterta Słomy na Ostrowie. Podpalenie?
ŁASK
Łask: Pali się Sterta Słomy na Ostrowie. Podpalenie?
Łask: Usuwanie Skutków Czwartkowej Wichury nad Kolumną
ŁASK
Łask: Usuwanie Skutków Czwartkowej Wichury nad Kolumną
POLECANE SKLEPY
Wybierz Swój Styl. Moda przez Internet dla Każdego
Wybierz Swój Styl. Moda przez Internet dla Każdego
90 000 Produktów w Jednym Pasażu Handlowym Online
90 000 Produktów w Jednym Pasażu Handlowym Online
Inspiracje Dla Domu! Wykończ Wnętrze Swojego Mieszkania
Inspiracje Dla Domu! Wykończ Wnętrze Swojego Mieszkania
Nagła Płatność? Wybierz Odpowiednie Finansowanie
Nagła Płatność? Wybierz Odpowiednie Finansowanie
POPULARNE ARTYKUŁY
Armagedon w Kolumnie: Ogromne Straty po Wichurze Połamane Drzewa
Armagedon w Kolumnie: Ogromne Straty po Wichurze Połamane Drzewa
Łask: Usuwanie Skutków Czwartkowej Wichury nad Kolumną
Łask: Usuwanie Skutków Czwartkowej Wichury nad Kolumną
Bałucz: Pożar Podczas Prac Polowych. Pali się Transport Słomy
Bałucz: Pożar Podczas Prac Polowych. Pali się Transport Słomy
Łask: Pali się Sterta Słomy na Ostrowie. Podpalenie?
Łask: Pali się Sterta Słomy na Ostrowie. Podpalenie?
Łask: Pożar na Terenie Zakładu Produkcyjnego w Orchowie
Łask: Pożar na Terenie Zakładu Produkcyjnego w Orchowie
Poleszyn: Mężczyzna Stracił Rękę Podczas Prac Polowych
Poleszyn: Mężczyzna Stracił Rękę Podczas Prac Polowych
Łask po Burzy: wszędzie pozalewane ulice, połamane drzewa
Łask po Burzy: wszędzie pozalewane ulice, połamane drzewa
Gwałtowne Burze na Zachodzie. W Dobroniu Kolejne Nocne Działania
Gwałtowne Burze na Zachodzie. W Dobroniu Kolejne Nocne Działania
Łask: Piknik Lotniczy 2017 odwołany, powodem rozbudowa lotniska
Łask: Piknik Lotniczy 2017 odwołany, powodem rozbudowa lotniska
Tragedia w Suszku. Dwie Harcerki Zginęły a 37 Osób Lekko Rannych
Tragedia w Suszku. Dwie Harcerki Zginęły a 37 Osób Lekko Rannych
Buczek: Bankomat z Gotówką Celem Złodziei? Działania Policji
Buczek: Bankomat z Gotówką Celem Złodziei? Działania Policji
OSP Kolumna: usuwanie skutków wieczornej burzy w Kolumnie
OSP Kolumna: usuwanie skutków wieczornej burzy w Kolumnie
Międzynarodowy Kongres Miast Ogrodów Łask-Kolumna 2017
Międzynarodowy Kongres Miast Ogrodów Łask-Kolumna 2017
66 Minutowy Epizod z Pogonią Łask Kolumna. Dziś w FC Barcelona
66 Minutowy Epizod z Pogonią Łask Kolumna. Dziś w FC Barcelona
Zalany Łask po burzy, przejazd jednostek straży pożarnej
Zalany Łask po burzy, przejazd jednostek straży pożarnej
POPULARNE OGŁOSZENIA
Pracownik fizyczny na plac
Pracownik fizyczny na plac
Producent okien oraz drzwi drewnianych
Producent okien oraz drzwi drewnianych
Stała praca w Wypożyczalni Filmów
Stała praca w Wypożyczalni Filmów
KOSZTORYSANT BUDOWLANY – Zdobądź zawód ! Trwają zapisy !
KOSZTORYSANT BUDOWLANY – Zdobądź zawód ! Trwają zapisy !
KOLUMNA
24
O SERWISIE PRYWATNOŚĆ REGULAMIN MAPA SERWISU
Facebook   Twitter   YouTube   Google+   Instagram
KOLUMNA
24
Personalizcja Kolumna24
Powiadomienia Kolumna24