HISTORIA REGIONU

Łask-Kolumna. Historia i to jak się zmieniała na przestrzeni lat

Marcin Jankowski  •  12 grudnia 2015 (10:00), aktualizacja 21 lipca 2016 (14:45)
Terytorium zajmowane współcześnie przez Łask-Kolumnę wchodziło w przeszłości w skład dóbr Wierzchy. Najpóźniej w XVII wieku większość terenów tej posiadłości sprzedano lub w drodze działów majątkowych przekazano w posiadanie nowych właścicieli. Na terenach tych zaczęła rozwijać się osada, która z czasem dzięki jej właścicielom przerodziła się w miejscowość letniskowo - uzdrowiskową.
Video:
AUTOREKLAMA
Planujesz kupić nową przyczepę samochodową? A może tylko potrzebujesz przewieźć dowolną rzecz, która nie mieści się do Twojego samochodu? Przyjedź do punktu handlowego na Przygoniu przy ulicy Łąkowej 3 w gminie Dobroń. Wcześniej możesz zapoznać się z ofertą nowych przyczep i wypożyczalni na stronie internetowej Kolumna24.

Początki osady młyńskiej Kolumna wydzielonej z dóbr Łaskich


Przez terytorium Wierzchów prowadziła droga, przebiegająca z Łasku do Pabianic przez Dobroń a dogodna przeprawa istniała w miejscu zwężenia doliny Grabi. W niedalekiej odległości od niej funkcjonowały osady jak Ostrów, Barycz, Wierzchy, Poleszyn i Wronowice. To dogodne położenie pod względem komunikacyjnym zadecydowało o utworzeniu przez właścicieli dóbr ziemskich Łask osady młyńskiej Kolumna, która obecnie stanowi dzielnicę Łasku. Prawdopodobnie powstała ona w drugiej połowie XVII wieku, gdyż w 1702 roku w księgach parafialnych parafii Łask występują imiona tutejszych młynarzy. Wiadomo, że Kolumna należała do rodu Ślaskich, później Czołchałskich i Załuskich. Zaś od końca dziewiętnastego stulecia do Szweycerów.

Ta "Stara Kolumna" była to w zasadzie osada młyńska na rzece Grabi i obok - osada karczemna, którą wybudowano przy drodze z Łasku do Pabianic. Nie jest znana dokładna data jej powstania, jednak dane z 1822 roku podają, że osada młyńska wraz z karczmą posiadały 5 domów zamieszkałych łącznie przez 29 osób. Wiadomo, że w XVIII wieku obok tych osad, powstały na powierzchni około 10 hektarów stawy rybne, z których co trzy lata spuszczano wodę, odławiano ryby i odmulano dno. Jeszcze dziś po lewej stronie mostu, przy ulicy Plażowej, można dopatrzyć się zarysu obwałowań.

W międzyczasie w okolicach młyna podbudowano folusz a następnie tartak. Jednak cały czas źródłem "napędu gospodarczego" Kolumny była rzeka Grabia. W 1819 roku tereny, na których znajdowała się osada młyńska zostały zakupione przez Ignacego i Karolinę Jągowskich, którzy uruchomili w Kolumnie produkcję papieru zatrudniając pięciu - siedmiu robotników. W wyniku trudności z dostępem do surowca produkcyjnego, papiernia ostatecznie upadła.

Około roku 1830 powstała na powierzchni 9 mórg wieś Kolumna składająca się z ośmiu zagród. Zlokalizowana była na północ od byłych Zakładów Prefabrykatów Betonowych (region dzisiejszego osiedla przy przedłużeniu ulicy Harcerskiej). Na północ wieś Kolumna graniczyła z wsią Wierzchy a od południa ze wspomnianą osadą młyńską. Dzisiaj obszar ten nazywany jest przez mieszkańców Kolumny - "Starą Kolumną".

W 1837 roku ukończono budowę traktu kalisko-fabrycznego, łączącego Kalisz z Łodzią. Nowy Trakt" wytyczono w linii prostej z Łasku do Pabianic, który przecinał północną część osady młyńskiej w Kolumnie (dzisiejsza droga łącząca wspomniane miasta). W dniu 27 kwietnia 1841 roku dzierżawcą osady w Kolumnie został Antoni Wasiewicz, za czasów którego doszło do pogorszenia warunków w osadzie. Zlikwidował on folusz i tartak a w ich miejsce postawił walcownię miedzi z kuźnią oraz kilka budynków gospodarczych. W ciągu następnych lat doszło do konfliktów pomiędzy nim a właścicielami dóbr ziemskich Łask i kolejnym właścicielem osady Kolumna. Ostateczny upadek gospodarczy osady młyńskiej został przypieczętowany przez pożar w końcu XIX wieku, w wyniku którego spalił się młyn oraz zakład wyrobu miedzi i pozostały po nich jedynie fundamenty.

Powstanie Miasta Las-Kolumna na wzór miasta ogrodu


Z końcem XIX stulecia właścicielami Kolumny stała się rodzina Szweycerów. Prawdopodobnie, mając na uwadze fakt, że szybko rozwijające się włókiennicze miasta - Łódź i Pabianice, potrzebowały terenów rekreacyjnych, Janusz Szwejcer - syn pierwszego właściciela dóbr Łaskich, w 1925 roku zdecydował się na podział terenów leśnych na działki budowlane na wzór miast ogrodów. Tak naprawdę to od tej daty rozpoczyna się współczesna historia Kolumny aż po dzień dzisiejszy.

W wyniku podziału, dokonanego w roku 1925 przez geodetę-inżyniera Tadeusza Radzika, powstało pięknie zaprojektowane osiedle o dużych działkach i szerokich ulicach (np.: ulica Lubelska, Piotrkowska, Wileńska i Komuny Paryskiej). Dało to początek szybko rozwijającego się, modnego przed II wojną światową, letniska "Las Kolumna" stworzonego na wzór miasta ogrodu, idei zapoczątkowanej przez brytyjskiego planistę Ebenezera Howarda. Miasto-Ogród Las-Kolumna jest pierwszym tego typu miastem w okolicach Łodzi.

Wywiad z Januszem Szweycerem opublikowany w Kurierze Łódzkim w 1927 roku


Dla osób dociekliwych, interesujących się historią Łask-Kolumny publikujemy wywiad z Januszem Szweycerem, który został zamieszczony w dodatku niedzielnym do dziennika "Kurjer Łódzki", "Łódź w ilustracji" w październiku 1927 roku wraz z projektem rozplanowania Miasta-Las-Kolumna:

Chcąc poinformować czytelników o nowo powstającym osiedlu podmiejskim w okolicach Łasku pod nazwą "Miasto-Las-Kolumna", zwróciliśmy się do właściciela dóbr Łask, p. Janusza Szweycera, z kilkoma pytaniami w tej sprawie. Poprosiliśmy przede wszystkim o wyjaśnienie, czemu przypisać trzeba tak ogromne zainteresowanie powstającym osiedlom.

- Na Zachodzie jest to objaw normalny, że przeważająca część ludności zamieszkuje okolice podmiejskie, a pracując w mieście - wyjaśnia nasz rozmówca. - U nas niekorzystne warynki gospodarcze i ekonomiczne proces ten zahamowały i dopiero w ostatnim roku widoczny jest duży ruch w tym kierunku. W Kolumnie zaś specjalnie wytworzył się wprost ruch żywiołowy. Przypisuję to temu, że okolice Łodzi nie posiadają większych terenów leśnych tak zdrowo i dogodnie pod względem komunikacyjnym położonych, jak w Kolumnie. Przystanek kolejowy mamy obiecany, a w moim przekonaniu, przeprowadzenie linii tramwajowej jest tylko kwestią czasu. Istnieje już przecież koncesja na linię tramwajową Pabianice-Łask-Zelów.

- Jakie są warunki kupna, ceny i wielkość działek, zapytamy dalej?

- Zasadniczo pobieramy przy umowie 25 procent zadatku, rozkładając renty na 12 rat miesięcznych. Działki są różne: od 1000 m2 do 5000 m2 a ceny do 50 gr do 3 zł i wyżej w zależności od położenia i drzewostanu.

- Jak słyszymy, wszystkie działki są już zamówione: nie można więc będzie już nabyć działek w Kolumnie?

- W chwili obecnej rzeczywiście pierwsza część, o obszarze 111 hektarów, jest już rozsprzedana i obecnie biuro moje w Kolumnie pracuje nad techniczną stroną sprzedaży, a więc nanosi działki na grunt i spisuje umowy sprzedażne. Praca to duża i dopiero na wiosnę zaczniemy sprzedaż drugiej części miasta-lasu, a następnie trzeciej.

Korzystając z uprzejmości p. Szweycera zapytujemy dalej: - Z jakich sfer rekrutują się nabywcy działek, kiedy zaczną budować i czy między nabywcami są Żydzi?

- Największą przestrzeń, bo przeszło 15 hektarów, podzieloną na 73 działki nabyło stowarzyszenie "Kasa Przezorności Urzędników Fabryk Krusche i Ender w Pabianicach" dla swoich członków, potem nabywcy rekrutują się przeważnie ze sfer mieszczańskich, urzędników i inteligencji zawodowej, jest kilku doktorów, paru księży i itp. Związek Zawodowy Kolejarzy też zamówił pewną przestrzeń dla swoich pracowników. - Co do żydów to jest powszechnie znany objaw, że ci lubią grupować się raze, a że w Kolumnie byliby odosobnieni, więc przypuszczam, że będą dążyć do stworzenia własnych kolonii. Projekt tego typu obijał mi się nawet o uszy. Pierwsze budowle ujrzymy już na wiosnę, jak to słychać z projektów nabywców. Jest bardzo ważne, żeby budowle były ładne i estetyczne, ale to jest w ręku komisji budowlanej, która niedługo ukonstytuuje się z pośród nabywców. Plan parcelacyjny opracowany przez znanych urbanistów sprzyja powstaniu ładnego i kulturalnego ośrodka. Reszta zależy od nabywców i Komisji Budowlanej.

Rozwój Miasta-Las-Kolumna w 20-leciu międzywojennym


Jeszcze przed wojną 1914 roku, znane były suche sosnowe lasy w Kolumnie. Wszystko to sprawiało, że w samej wsi Kolumna a także przyległe wsie w okolicy były przepełnione licznymi letnikami szukającymi wypoczynku. Do parcelacji przystąpiono w 1927 roku, a w lipcu tegoż roku wykonano pierwszy przerąb ulic. Dwie rzeki, doskonała kąpiel, duże kompleksy suchych sosnowych, bezwzględnie zdrowotna miejscowość i dobre warunki komunikacyjne sprawiły, że wszystkie działki sprzedano w ciągu jednego roku. W 1928 roku stanęło już około 20 willi. Duża frekwencja letników spowodowała dalszą szybką rozbudowę miasta ogrodu i rozszerzenie parcelacji.

Już w 1929 roku powstało Towarzystwo Miłośników Miasta Lasu Kolumna, którego statutowymi założeniami było, między innymi urządzenie wzorowego osiedla letniskowego, utrzymanie go w rękach ludzi "nadających się do kulturalnego towarzyskiego pożycia" oraz rozbudowa miasta przez założenie i utrzymanie straży ogniowej, czytelni, biblioteki, szkół, oświetlenia, kanalizacji, wodociągów itd.

W 1930 roku staraniem Towarzystwa Miłośników Kolumny na trasie kolejowej łączącej Warszawę z Kaliszem - Warszawsko Kaliskiej Żelaznej Drogi oficjalnie otwartej 15 listopada 1902 roku - powstał przystanek kolejowy Kolumna. Koszt wybudowania owego przystanku wyniósł 53 tysiące ówczesnych złotych. Zdecydowało to o rozwoju Kolumny. Zaczęły kursować pociągi specjalne - niedzielne - tylko na trasie Łódź-Kolumna. Pikolacy, mali chłopcy usługujący w restauracjach i pensjonatach, w czapkach "firmowych", już na peronie zapraszali gości do swoich pensjonatów.

Teren leśny wokół stawów przy ulicy Brackiej był zagospodarowany jako Ogród Jordanowski, do wypoczynku i zabawy dla dzieci. W pobliżu stawów było ujście wody mineralnej, która w dębowych beczkach była eksportowana do Berlina i dopiero tam butelkowana.

Od 1932 roku w Kolumnie znajdowała się apteka, poczta, telegraf i telefon. W szybkim tempie powstawały duże i małe wille, urządzone plaże i dancingi na powietrzu, profilowano ulice. W 1934 roku w Kolumnie znajdowało się 7 dużych pensjonatów czynnych cały rok, 15 pensjonatów mniejszych, otwartych tylko latem, 150 dużych i małych willi dla rodzin.

Głównym mankamentem Kolumny był brak światła. Powstało więc Towarzystwo EL-KO (elektryfikacja Kolumny), które uzyskało koncesję na wybudowanie własnej elektrowni rozdzielczej. Tym samym w 1934 roku, źródłem prądu była lokomobila - maszyna parowa, zlokalizowana na działce przy ulicy Wileńskiej - róg szosy. Nadmiar energii elektrycznej był podobno odprowadzany do Orpelowa.

Były również daleko posunięte uzgodnienia przedłużenia linii tramwajowej z Pabianic do Łasku. Realizację tego zamierzenia, jak i również rozpoczętą budowę szkoły (patrz fundamenty w lecie naprzeciw ulicy łódzkiej) przerwała wojna. W okresie międzywojennym, w latach trzydziestych, działki w Kolumnie zaczęli masowo wykupywać Żydzi. W 1937 roku otwarto synagogę, był rabin, ?ezak, i cheder. Niebawem Kolumnę zaczęto nazywać "małą Palestyną".

Podczas okupacji hitlerowskiej w obozach zagłady zginęli niemal wszyscy Żydzi, a egzekucje i prześladowania nie ominęły również ludności polskiej. Nie było wówczas Kolumny, nadano jej nazwę: Waldhorst. Pensjonaty zamieniono na kwatery dla tzw. umzydlerów - młodych przesiedleńców ze wschodnich terenów przedwojennej polski, głównie z Wołynia a nawet Besarabii, którzy podpisali folklistę. Wiedli oni, jak na czas wojny, sielski żywot, otrzymując bezpłatne ubranie i wyżywienie. Wybudowano dla nich centralną kuchnią, późniejszy budynek kina, a w pensjonacie przy zbiegu ulic Piotrkowskiej i Kopernika - późniejszym przedszkolu - urządzono specjalna kantynę. W czasie II wojny światowej na terenie Kolumny znajdował się obóz pracy przymusowej dla Żydów o numerze 3538. Według kroniki getta żydowskiego w Łodzi, w dniu 19 sierpnia 1943 roku do getta przybyło 16 mężczyzn z obozu pracy w Kolumnie koło Łasku. Ludzie ci byli tam zatrudnieni od ubiegłego roku. W samym Łasku znajdowało się getto - otwarte 30 grudnia 1940 roku. 28 sierpnia 1942 roku wszystkich więźniów z getta deportowano do Łodzi i Chełmna.

Łask-Kolumna po zakończeniu II wojny światowej


Po wyzwoleniu Łask-Kolumny z pod okupacji niemieckiej założono tam prowizoryczny ośrodek leczniczy mieszczący się w prywatnym domu. W 1946 roku w Kolumnie powstał również punkt sanitarny PCK. Dopiero w 1965 roku przeniesiono przychodnię do nowego budynku przy ulicy Mickiewicza. Oprócz tego w Kolumnie powstał dom matki i dziecka, przy którym w 1947 roku powstał dom starców. Odgrywał on dużą rolę jako instytucja świadcząca pomoc społeczną. W 1947 roku w ośrodku znajdowało się 344 pensjonariuszy w wieku do 3 lat. Dwa lata później został on zlikwidowany a na jego miejsce powstał Państwowy Dom Dziecka, który funkcjonował do 1985 roku przy ulicy Gdańskiej.

Jak Kolumna chciała być miastem?


Po II wojnie światowej w nowej rzeczywistości politycznej organizowano organy władzy administracyjnej w całej Polsce. Okres od 1945 do 1972 roku charakteryzował się ciągłymi zmianami. Był to czas, w którym radni z regionu łaskiego reprezentujący dzielnicę Kolumna zabiegali u ówczesnych władz powiatowych i wojewódzkich o nadanie Kolumnie statusu miasta.

Zaraz po wyzwoleniu Łasku z pod okupacji niemieckiej na tym obszarze funkcjonował podział administracyjny z przed wybuchu II wojny światowej. TOtaż Kolumna i okoliczne miejscowości wchodziły w skład gminy Łask, której siedziba mieściła się początkowo na Utracie a potem w Wiewiórczynie. W 1945 roku w związku z nowym podziałem terytorialnym gromad, od 4 października w powiecie łaskim znalazła się nowa gromada Kolumna-Las. W jej skład wszedł obszar dotychczasowej gromady Kolumna-Las, osiedle Przygoń i kolonia Poleszyn-Orpelów. W 1957 roku włączono do niej także obszar wsi Wierchy i wieś Kolumnę.

Przełomowym momentem był rok 1957 kiedy to kandydat na posła, Julian Horondecki, przyrzekł pomoc w przemianowaniu Kolumny z gromady na miasto. Rok później, 21 marca 1958 roku Gromadzka Rada Narodowa wystąpiła z wnioskiem o nadaniu tej miejscowości praw miejskich. Efektem było jednak tylko wydzielenie z gromady Kolumna-Las, osiedla Kolumna. W latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku zrealizowano wiele projektów mających na celu rozwój osiedla Kolumna. Największe zasługi miał w tym Jerzy Bodnar, współautor planu perspektywicznego osiedla Kolumna.

W 1972 roku ponownie wystąpiono do Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z wnioskiem o nadanie praw miejskich Kolumnie. Pomysł początkowo był popierany przez Prezydium PRN w Łasku, jednak ostatecznie wycofano się z niego i łascy radni przedłożyli projekt włączenia osiedla Kolumna do Łasku i utworzenia jednego ośrodka miejskiego. Od końca 1972 roku rozpoczęto wdrażanie programu integracyjnego obu ośrodków, który od samego początku napotykał na wiele trudności, które występują po dzień dzisiejszy.

Łask-Kolumna. Rozwój miejscowości po II wojnie światowej


Właściwy rozwój Kolumny rozpoczął się dopiero po II wojnie światowej kiedy powrócono do tworzenia z Łask-Kolumny miejscowości rekreacyjno-uzdrowiskowej. Bory sosnowe i czysta woda w rzece grabi pozwalały na urządzenie licznych kolonii dla dzieci, wczasów F. W. P., oraz umożliwiły wyznaczenie terenów wypoczynkowych i turystycznych. Część istniejących obiektów letniskowych została przejęta przez zakłady przemysłowe z Łodzi i Pabianic. Zakłady Przemysłu Bawełnianego "Pamotex" posiadały największy ośrodek wczasowy. Również Centralny Fundusz Wczasów Pracowniczych w Spale posiadał swój ośrodek w Kolumnie o nazwie "Leśna", na który składało się 6 budynków z 1 700 miejscami. W wyniku tych inwestycji Kolumna uzyskała status miejscowości kuracyjno-letniskowej, do której bardzo chętnie przyjeżdżały dzieci ze schorzeniami dróg oddechowych.

Przy szosie otwarto restaurację "Wczasową" (obecnie sklep GS-u i bank), kawiarnię "Maleńką" na górce (obecnie kwiaciarnia), kawiarnię "Jagódkę" (obecnie parking przed hurtownią obuwia). Mieszkańcy Kolumny znaleźli zatrudnienie w Prefabrykatach, spółdzielni Pracy "Sztuka Sieradzka" przy ulicy Gdańskiej, w rozlewni wód gazowanych, w masarni i piekarni. Bardzo dużo kobiet dojeżdżało do łódzkich fabryk włókienniczych. Nadmienić tu należy, że w latach powojennych w ramach repatriacji w Kolumnie osiedliło się wiele polskich rodzin, głównie z Litwy i Ukrainy.

Władze ówczesnego Związku Radzieckiego postawiły zamieszkującym tam Polakom ultimatum: albo przyjmują obywatelstwo rosyjskie, albo w ciągu dwóch tygodni wyjadą do Polski. Repatrianci przywieźli ze sobą, zachowaną wiarę swoich ojców i dorobek całego życia zmieszczony w walizkach - 30 kilogramów na osobę. W roku 1960 gromada Kolumna - Łask uzyskała prawa osiedla, a przewodniczącym rady został Pan Bodnar.

Łask-Kolumna. Ciekawe źródła historyczne


W związku z tym, że historia Łask-Kolumny nie jest aż tak daleka można znaleźć wiele źródeł dotyczących historii Kolumny, choćby z opowieści ustnych jej mieszkańców. Ponadto występują liczne źródła w postaci literatury. Co prawda informacje nie są w jednym miejscu, jednak są one na tyle ciekawe, że warto zwrócić na nie uwagę. W ostatnim czasie powstała również strona w ramach portalu społecznościowego Facebook - Kolumna na starych zdjęciach, na której publikowane są przede wszystkim zdjęcia ale także mapy itp pokazujące ówczesną Kolumnę z dawnych lat. Źródłem zdjęć są przede wszystkim mieszkańcy, którzy udostępniają prywatne fotografie.

Łask-Kolumna dzisiaj...


Pojawiła się przed Łask-Kolumną ogromna szansa związana z projektem rewitalizacji Łasku i zarazem jego dzielnicy. Praktycznie od końca 2015 roku, powstał ruch mieszkańców Kolumny, którzy aktywnie działają na rzecz poprawy stanu naszej dzielnicy. W maju 2016 roku Urząd Miejski w Łasku ogłosił przystąpienie do projektu rewitalizacji wybranych terenów z czego Łask-Kolumna zostanie objęta największym obszarem przekraczającym 90 hektarów. W związku z tym można mieć duże nadzieje na poprawę sytuacji społeczno-gospodarczej w "mieście ogrodzie", które zostało stworzone przez Janusza Szweycera.

Opracowano na podstawie:
1. Śmiałkowski Józef, "Łask Dzieje Miasta", Urząd Miejski w Łasku, Łask 1998.
2. Baranowska Magdalena, "Rozwój historyczny podłódzkich Miast-Ogrodów na przykładzie Miasta-Lasu Kolumny", Uniwersytet Łódzki, Łódź 2008.
#łask #kolumna #historia #online #wojnaświatowa #szweycer #osada #miasto #ogród #ciekawemiejsca #ostrów k łasku #łask miasto
Łask: Czy Zlikwidują Linię Autobusową D do Pabianic?
ŁASK

Łask: Czy Zlikwidują Linię Autobusową D do Pabianic?

Łask po Burzy: wszędzie pozalewane ulice, połamane drzewa
ŁASK

Łask po Burzy: wszędzie pozalewane ulice, połamane drzewa

Łódź: Zachodnia Obwodnica Łodzi na S14 skierowana do przetargu
ŁÓDŹ

Łódź: Zachodnia Obwodnica Łodzi na S14 skierowana do przetargu

OSP Kolumna: usuwanie skutków wieczornej burzy w Kolumnie
ŁASK

OSP Kolumna: usuwanie skutków wieczornej burzy w Kolumnie

WSZYSTKIE WIADOMOŚCI
Przyczepa Samochodowa Neptun City N05-146 city
1399 PLN

Przyczepa Samochodowa Neptun City N05-146 city

Przyczepa Samochodowa Neptun Pratik N05-155 ptw
1599 PLN

Przyczepa Samochodowa Neptun Pratik N05-155 ptw

Przyczepa Samochodowa Neptun Pratik N07-202 ptd
1599 PLN

Przyczepa Samochodowa Neptun Pratik N07-202 ptd

Przyczepa Samochodowa Neptun Pratik N07-202 ptw
1750 PLN

Przyczepa Samochodowa Neptun Pratik N07-202 ptw

PRZYCZEPY SAMOCHODOWE
O serwisie Prywatność Regulamin Mapa serwisu
© 2015 - 2017 KOLUMNA24. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Napisz e-mail redakcja@kolumna24.pl lub zadzwoń +48 696 426 746!
KOLUMNA24